In september 2020 was er overleg in de Kamer over de Ruslandstrategie van december 2019. In de brief wordt voornamelijk de gecompliceerde relatie tussen Rusland en Nederland beschreven, net als in de laatste Ruslandstrategie in 2015. In die brief was de boodschap ook om “druk en dialoog” te gebruiken en wordt ook het «people-to-people» contact aangemoedigd, met name door culturele en wetenschappelijke instellingen. Zo stelt minister Blok dat “de relaties met Rusland niet alleen een zaak van de beide nationale overheden zijn”. Het blijven investeren in kennis over Rusland is van blijvend belang voor de komende jaren.
Hoe kunnen we de kennis over Rusland in Nederland vergroten en wat zijn de gevolgen als die kennis steeds minder (gefaciliteerd) wordt?
In de Perekrojkast van BNR wordt aandacht besteed aan dit onderwerp en onder andere verteld over de bezuinigingen op studies zoals Slavische Talen en Culturen. Zo zouden we minder zuinig moeten zijn en onze kennis over een land dat door het ministerie wordt geschetst als “grote geopolitieke speler” juist vergroten. Doen wij er wel verstandig aan minder te investeren in het beter begrijpen van Rusland?
Het ontbreken van of een gebrek aan kennis leidt tot onbegrip en voortvloeiende vooroordelen of verkeerde aannames. Ik geloof dat kennis die voortvloeit uit het «people-to-people» contact na een culturele, universitaire of economische uitwisseling breed, langdurig en apolitiek is, en daarmee tal van positieve gevolgen kan hebben op de lange termijn. Een gevaar is dat de kennis na tal van bezuinigingen, slechts nog ligt bij een klein groepje experts en het bredere publiek geen associaties (meer) heeft bij Rusland, behalve dat mensen er wodka drinken en het er koud is. Een gebrek aan goede en veelzijdige kennis zal invloed hebben op het maken van juiste inschattingen ten opzichte van Rusland.
Als het gaat over culturele uitwisseling tussen Nederland en Rusland, belichaamt de Hermitage aan de Amstel deze samenwerking. Voormalig directeur van de Nieuwe Kerk in Amsterdam Ernst Veen, bracht in 1991 samenwerking tot stand met toenmalig directeur van de Hermitage Sint-Petersburg Mikhail Piotrovsky. Als gevolg werden er verschillende tentoonstellingen over Rusland in de Nieuwe Kerk georganiseerd. Veen kreeg in 1998 zelfs de IJ-prijs van de gemeente Amsterdam toegekend voor zijn inspanningen. Met het geld van de IJ-prijs financierde Veen (deels) de oprichting van een Hermitage aan de Amstel. Het zou niet alleen de Russisch-Nederlandse culturele uitwisseling bevorderen, maar ook een educatief centrum worden waar kinderen kunnen leren over kunst en kunstgeschiedenis.
Zouden we de potentie van de Hermitage als kenniscentrum, en niet alleen voor kinderen, kunnen oppakken en een programma opzetten gevuld met culturele en educatieve activiteiten met als doel de kennis over Rusland en de voormalig Sovjetlanden te vergroten? Dit kan verder uitgebreid worden naar andere musea en kennisinstellingen in Nederland. Dit programma kan op allerlei interactieve manieren worden vormgegeven, bijvoorbeeld door gastsprekers, uitwisselingen en kook- en drank workshops. Daarnaast kunnen we aan tal van andere initiatieven denken om de «people-to-people» verbinding tussen beide landen te vergroten, zoals het doen herleven van de stedenbanden of het organiseren van uitwisselingen in de bedrijvensector. Misschien kunnen de trollen uit de fabriek op het rode plein een dagje meekijken bij onze AIVD? Of kunnen we een dating app oprichten voor Nederlandse vrouwen op zoek naar een Russische man?
Want, ja, het is daar koud, dus laten we onze relatie warm houden.